Sau buổi thảo luận All Core Devs (ACD) gần nhất của các team phát triển giao thức Ethereum thì mọi người đã lựa chọn đưa FOCIL vào làm tâm điểm của phiên bản hard fork Hegota (tầm cuối năm 2026, đầu 2027). Việc này có nghĩa là Ethereum chính thức sẽ có cơ chế nội tại trong giao thức để đảm bảo quyền giao dịch của tất cả mọi người, nâng cao khả năng chống kiểm duyệt của mạng lưới.
Để so sánh hiện tại và tương lai, mình sẽ giải thích sơ bộ các bước mạng lưới Ethereum xử lý giao dịch dưới đây:
- Bạn tạo một giao dịch và gửi đến một Ethereum RPC node (chạy bởi bạn hoặc bất kỳ ai)
- Ethereum RPC node kiểm tra chữ ký giao dịch có hợp lệ rồi phát tán ra các node khác ở khắp nơi (toàn thế giới) và chứa trong mempool
- Giao dịch của bạn nằm trong mempool cho đến khi Validator cho giao dịch của bạn vào khối. Bạn có thể xem các giao dịch trong mempool ở trích dẫn 1 bên dưới.
- Cứ mỗi 12 giây thì một Validator ngẫu nhiên sẽ được mạng lưới lựa chọn để sản xuất ra khối và đề cử khối đó được sát nhập vào chuỗi. Trên thực tế thì các Validator của Ethereum sử dụng một phiên bản phần mềm gọi là MEV-Boost, khoán công việc xây dựng khối cho những đơn vị chuyên tạo khối gọi là Builder. Những Builder này sẽ nghĩ cách làm sao có thể tạo ra những khối có lợi nhuận cao nhất từ những giao dịch nằm trong mempool, đóng gói lại và gửi cho Validator để thực hiện việc đề cử.
- Sau khi Validator đề cử khối sát nhập vào chuỗi, nôm na thì sẽ có một Hội Đồng Thanh Tra Giao Dịch (Slot Committee) được tập hợp ngẫu nhiên bao gồm các Validator khác, những Validator này sẽ kiểm tra tính hợp lệ của khối vừa được đề cử và ký xác nhận (với 1 triệu validator hiện tại của Ethereum thì mỗi hội đồng có khoảng 30 nghìn validator ngẫu nhiên).
- Khi có đủ số lượng validator trong Slot Committee xác nhận thì khối được đề cử (và giao dịch của bạn) sẽ được coi là nằm trong chuỗi chính thức. Khối sẽ không thể thay đổi (hay còn gọi là đạt finality hay là đạt tính bất biến) sau 64 slot (khoảng 13 phút).
Với các bước ở trên, rủi ro giao dịch bị kiểm duyệt nằm ở khâu xây dựng khối bởi các Builder. Vì xây dựng khối tuân theo quy luật người thắng ăn tất, nên số lượng Builder ngày càng nhỏ (nhiều lúc chỉ còn 2, 3 Builder). Khi OFAC cấm vận Tornado Cash thì nhiều Builder lớn đã lờ đi các giao dịch tương tác với smart contract của Tornado Cash, làm thời gian chờ giao dịch được xử lý rất lâu (vì phải chờ đến lượt ngẫu nhiên của Builder không tuân thủ OFAC). Đây là một dạng tấn công về mặt pháp lý bởi Mỹ vì OFAC thuộc quyền kiểm soát của họ. Mọi người nên nhớ Việt Nam cũng đã từng nằm trong danh sách OFAC cấm vận đến 1994. Nếu Blockchain không tiếp tục nâng cấp khả năng chống kiểm duyệt thì rất sợ một viễn cảnh các cường quốc ăn hiếp và ngăn chặn quyền truy cập tài sản.
Vì lý do đó, FOCIL (Fork-Choice Enforced Inclusion Lists) được đề xuất là giải pháp. FOCIL cho phép Validator tạo ra danh sách những giao dịch phải được cho vào khối, Builder phải tuân thủ nếu không thì Slot Committee sẽ không ký xác nhận và khối đó sẽ bị loại khỏi chuỗi. Với số lượng Validator lớn của Ethereum thì có thể đảm bảo không có giao dịch nào bị kiểm duyệt được, bất kể nó đến từ đâu hay vì lý do gì; hay ngắn gọn là quyền giao dịch của mọi người được giao thức Ethereum đảm bảo.
Đây sẽ là điểm mạnh của Ethereum so với các blockchain khác. Tất cả blockchain khác hiện tại đều hoạt động dựa trên lý thuyết là các Miner (Bitcoin) hoặc Validator (PoS Chain) sẽ lựa chọn làm những cái có lợi. Nhưng trên thực tế, nhiều Miner hoặc Validator đều cân nhắc những rủi ro pháp lý mà họ phải đối mặt vì kiểm duyệt là một lựa chọn của họ. Với Ethereum thì họ không còn quyền lựa chọn đó nữa nên sẽ là một yếu tố quan trọng giúp họ tránh rủi ro pháp lý; nôm na là bây giờ Ethereum không cho phép họ kiểm duyệt nữa thì họ chỉ có thể tuân theo quy luật của mạng lưới để kiếm lời chứ không thể tuân thủ những quy định cấm vận được nữa. Như vậy, tài sản của bất kỳ ai trên Ethereum cũng đều sẽ an toàn ngay cả khi bị tấn công về mặt pháp lý bởi các cường quốc.