Nếu bạn là học sinh, sinh viên, người mới ra trường, người có thâm niên công việc, và muốn phát triển sự nghiệp trên Ethereum, thì bài viết này dành cho bạn.
Kiến thức cơ bản về Ethereum và hệ sinh thái
Vào thời điểm hiện tại, việc tìm hiểu kiến thức cơ bản về ngành tài chính phi tập trung đã trở nên đơn giản. Có rất nhiều nguồn thông tin trên mạng và AI để giúp đỡ bạn tìm hiểu. Mình chia sẻ thêm dưới đây một số nguồn mà mình tổng hợp:
- Tiểu sử của Ethereum (trích dẫn 1)
- Blockchain and Crypto Timeline (trích dẫn 2)
- What is Ethereum (trích dẫn 3)
- What is Layer 2 (trích dẫn 4)
Quan trọng nhất là khả năng tiếng Anh của bạn phải tốt để có thể truy cập và theo dõi mọi thứ từ nguồn, thay vì phải thông qua các kênh trung gian phiên dịch, hoặc tận dụng khả năng phiên dịch và tổng hợp của AI.
Tiếp theo, bạn tìm hiểu về văn hoá onchain. Bạn có thể tạo một tài khoản X miễn phí (trích dẫn 5) và bắt đầu theo dõi danh sách ethereum fighters (trích dẫn 6) của tớ. Văn hoá Ethereum bắt nguồn từ Crypto Twitter (hay mọi người gọi là CT). Hiểu nôm na thì tất cả tin tức, trò đùa, từ lóng, meme và những hoạt động khác đều bắt đầu từ đây. Lưu ý là không chỉ là một group chung nào để bạn tham gia nhé, đây ám chỉ tất cả các hoạt động liên quan đến Ethereum diễn ra trên nền tảng mạng xã hội X, bao gồm hằng trăm nhóm, hàng nghìn tài khoản và cả triệu bài viết. Khi bắt đầu bạn có thể choáng ngợp nhưng có thể tận dụng Grok (AI trên X) để giúp bạn giải thích và theo dõi diễn biến dễ dàng hơn.
Tại sao văn hoá onchain trọng việc sử dụng NFT hoặc một bức hình không phải mặt bạn để làm hình đại diện, cùng với việc sử dụng biệt danh thay vì tên thật. Trái lại với nhiều ngành khác, ngành tài sản số đề cao khái niệm "anon" (viết tắt của "anonymous" có nghĩa là ẩn danh). Giống với khi bạn chơi game, bạn có thể đặt tên nhân vật game của bạn bằng những tên bạn thích, hoặc lựa chọn cá nhân hoá nhân vật của bạn theo sở thích, mục đích chính là để thể hiện cá tính, truyền đạt cái tôi của bạn vào trong môi trường mạng. Vì thế nên mới hay có việc là đồng nghiệp đi sự kiện/offline mới gặp và thấy mặt nhau lần đầu.
Định hướng nghề nghiệp và kỹ năng cần thiết
Tiếp theo, bài viết sẽ chia ra 2 hướng cho những bạn theo chuyên ngành kỹ thuật và không kỹ thuật (ngành kinh doanh).
Ngành kỹ thuật
Công nghệ trong ngành tài sản số đi theo khá sát với những kiến thức kỹ thuật bạn học trong trường đại học cộng thêm những phần về Cryptography, Blockchain, Smart Contract, những framework chuyên ngành và Solidity. Tuỳ vào sở thích và cơ hội nghề nghiệp, bạn có thể tập trung vào 2 hướng chính (theo ý kiến của mình):
- Lớp giao thức (protocol layer)
- Lớp ứng dụng (application layer)
Ở lớp giao thức, bạn sẽ tập trung vào việc phát triển hạ tầng cho ngành tài sản số, nghiên cứu những phương án mã hoá mới, nghiên cứu những mô hình hoạt động của giao thức, v.v... Kỹ năng thường sẽ nặng hơn vào toán học cộng với khoa học máy tính. Lớp giao thức thường được ưu tiên cho các bạn có nhiều năm kinh nghiệm hoặc có bằng Master/PhD, nhưng không có nghĩa là các bạn junior không được tiếp cận (yếu tố phẳng của ngành). Nếu bạn có thể tự trau dồi kiến thức thì vẫn luôn có đường để bạn tiến tới.
Hiện tại, chúng ta đã có tư liệu tham khảo tại EPF Wiki, chung với Study Group. Bài đọc liên quan tớ để trong phần bình luận (trích dẫn 7).
Ở lớp ứng dụng, bạn sẽ rèn luyện nhiều về những kỹ năng lập trình phổ biến như lập trình web, lập trình mobile app, lập trình hợp đồng thông minh, lập trình backend, v.v... Ngành tài sản số hiện tại cũng có rất nhiều ứng dụng AI nên bạn cũng sẽ có nhiều cơ hội cọ sát.
Tớ tóm tắt những vai trò thông dụng như sau:
- Frontend: phát triển giao diện. Bạn sẽ cần thông thạo React, NextJS (phổ biến), Wagmi (react hook cho tương tác onchain), Viem (thư viện tương tác với Ethereum), hiểu về cấu trúc app, có đầu óc thiết kế.
- Backend: phát triển những phần liên quan đến server cho ứng dụng. Phổ biến là indexing dữ liệu onchain để cho giao diện có thể gọi trực quan hơn. Bạn sẽ tương tác nhiều với các backend viết bằng Typescript, Go và hoặc Rust. Thông thạo các indexing framework như The Graph, Envio, gần đây mình rất thích Index Supply.
- Smart contract: phát triển hợp đồng thông minh cho ứng dụng. Thông thạo Foundry và Solidity là quan trọng nhất. Chung với các quy trình testing, fuzzing, formal verification.
- Security researcher: thông thạo các công cụ, hiểu những phương án tấn công liên quan đến smart contract và cả hạ tầng liên quan (frontend, server, supply chain).
Cho những bạn theo Business-Marketing (hay những ngành không phải IT)
Những bạn theo hướng này đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng ngành tài sản số. Những vị trí thường yêu cầu tiếng Anh tốt, chung với nhiều kỹ năng văn phòng thông dụng, cùng với việc theo dõi những xu hướng hiện tại của ngành.
Tớ tóm tắt những vai trò thông dụng như sau:
- Business Development/Sales/Growth: Tìm kiếm, đánh giá và mở rộng cơ hội kinh doanh
- Community Manager: Quản lý và tương tác với cộng đồng của dự án, sản xuất nội dung online trên các mạng xã hội.
- Marketing Manager: Quản lý chiến lược marketing của dự án.
- Researcher/Analyst: Nghiên cứu thị trường và phân tích xu hướng, thường đi kèm viết báo cáo để đăng lên.
- Event coordinator: Tổ chức và quản lý sự kiện trực tiếp hoặc trực tuyến
- Social media/CT Lead: Ra chiến lược và sáng tạo nội dụng trên các mạng xã hội, đặc biệt X.
Điểm nhấn mạnh
Ngành tài sản số cũng như ngành công nghệ nói chung coi trọng kỹ năng thực chiến thay bằng cấp (trừ khi bạn tốt nghiệp trường siêu nổi tiếng với mối quan hệ rộng). Nhưng cái khó là giờ chưa đi làm thì làm sao có kỹ năng thực chiến. Đây là lý do mà nếu bạn nào bắt đầu rèn luyện kỹ năng từ sớm dựa vào đam mê của bản thân thì sẽ có ưu thế. Nếu bạn đang học IT thì bạn có thể tự viết những phần mềm hỗ trợ bản thân trong việc quản lý tài sản, hoặc tham gia đóng góp các dự án mã nguồn mở. Nếu bạn đang học Business-Marketing thì bạn có thể sáng tạo nội dung, quay video, sinh hoạt hỗ trợ các cộng đồng. Từ những việc làm này, bạn có thể tích tụ kinh nghiệm và kỹ năng thực chiến ngay cả khi vẫn đang ngồi trên ghế nhà trường, tạo cho bạn ưu thế khi tìm kiếm việc làm.
Ngành tài sản số cũng phần lớn là remote, bạn có thể làm cho công ty Việt Nam hoặc nước ngoài ngay cả khi bạn ở Việt Nam. Tiếng Anh cực kỳ quan trọng trong ngành này, ngay cả đối với những công ty Việt Nam trong ngành.
Tìm kiếm việc làm
Có nhiều nguồn để bạn tìm kiếm việc làm và bạn nên bắt đầu trên trang web của công ty bạn mong muốn được làm. Sau đó, bạn có thể tham khảo thêm trên X và LinkedIn, các công ty và đội nhóm trong ngành thường đăng tuyển dụng ở trên 2 nền tảng mạng xã hội này, đặc biệt là các bạn headhunter cũng active trên đó. Với công ty Việt Nam thì bạn có thể tham khảo thêm Facebook, trong các nhóm việc làm tuyển dụng (từ khoá "Vietnam Blockchain Jobs") hoặc qua các head hunter và công ty tuyển dụng.
Bạn cũng có thể tìm kiếm việc làm trong những cộng đồng mà bạn sinh hoạt thường xuyên. Ưu điểm là bạn có thể có người giới thiệu, giúp bạn ghi điểm cộng trong mắt người tuyển dụng. Nếu bạn chưa biết sinh hoạt cộng đồng nào thì có thể tham gia nhóm Uniswap mà mình hay sinh hoạt, hoặc liên hệ đại diện của những hệ sinh thái trong Ethereum tại Việt Nam.
Bạn nên lưu ý về lừa đảo trong khi tuyển dụng. Nếu bất kỳ ai yêu cầu bạn gửi tiền để bắt đầu quy trình tuyển dụng thì khả năng cao là lừa đảo. Nếu bên tuyển dụng yêu cầu bạn cài phần mềm vào máy thì khả năng cao là lừa đảo. Bạn cũng nên cẩn thận với những hình thức lạm dụng quy trình tuyển dụng để bắt bạn phải làm việc không công.
Lưu ý về những rủi ro
Ngành tài sản số có rất nhiều cám dỗ vì đụng chạm nhiều đến tiền. Vì thế, bạn có thể sẽ có những trải nghiệm thách thức với đạo đức cá nhân. Mình thì khuyên bạn là đừng để những cám dỗ ấy dẫn bạn vào con đường tội phạm (như là tấn công smart contract, black hat, trộm cắp dữ liệu, lừa đảo ponzi, v.v...). Bạn có thể sẽ tiếp cận với một số công ty lừa đảo, yêu cầu bạn phải thực hiện hành vi tội phạm. Khi băn khoăn, hãy tìm sự giúp đỡ ngoài từ các chuyên gia như dự án Chống Lừa Đảo.
Ngành tài sản số có vấn đề về tính ổn định nghề nghiệp. Trong thời kỳ mà thị trường hưng phấn thì công việc có rất nhiều, công ty nào cũng tuyển. Trong thời kỳ mà thị trường đóng băng thì công việc bị co lại, công ty sa thải nhân sự ngay. Đây là chuyện thường của các ngành nhưng với ngành tài sản số thì khoảng thời gian này rất ngắn, có thể chỉ trong 2 năm là thị trường thay đổi. Vì thế, mình khuyên là bạn nên quản lý tài chính của bản thân cẩn thận để có thể theo ngành lâu dài. Đừng để giá xuống, chia 2, chia 3 tài khoản mà bạn bù đầu không làm việc được.
Ngoài ra, vì ngành tài sản số còn non trẻ, bạn sẽ thấy là phần lớn các công ty trong ngành đều là công ty vừa và nhỏ (rất ít công ty to). Vì những công ty vừa và nhỏ thường ít có quy trình chuẩn hoá, không có HR, nên bạn sẽ có những trải nghiệm cực kỳ chơi vơi khi bắt đầu, như bắt bạn bơi 1 mình giữa biển dữ. Bạn có thể sẽ gặp những drama công sở, những việc quấy rối, bắt nạn trong môi trường làm việc, đuổi việc không lý do, quỵt lương, mà không có ai để khai báo. Đây là mặt trái của ngành mà rất nhiều người đang lên án và tìm giải pháp. Ở thời điểm viết bài, chưa thực sự có giải pháp cho vấn đề này nên các bạn hãy theo dõi thêm nhé.
Thêm nữa, vì ngành tài sản số diễn ra 24/7, khác với ngành tài chính truyền thống hoạt động từ 9h sáng đến 15h (cho sàn chứng khoán), nên bạn có thể thấy mất cân bằng giữa công việc và cuộc sống cá nhân, lâu dài có thể ảnh hưởng xấu tới tâm lý. Thị trường có thể có nhiều biến cố, nhiều drama, nhiều mâu thuẫn và toxic, nên bạn nhớ chú trọng vào sức khoẻ tinh thần.
Lời kết
Hi vọng bài viết hướng dẫn này sẽ giúp cho các bạn có một khởi đầu tốt đẹp và thuận lợi. Bài viết sẽ được cập nhật thường xuyên với ghi chú ngày cập nhật ở trên. Bạn theo dõi trang web thường xuyên nhé.