Cách đây không lâu tớ có viết 1 chuỗi bài về hành trang để bắt đầu thành builder trên Ethereum. Giờ tớ muốn nói về đề tài khởi nghiệp để các bạn hiểu về quá trình. Đây là kinh nghiệm bản thân mình nên sẽ khác với nhiều người, mọi người có thể cân nhắc góc nhìn của mình chứ không rập khuôn cứng nhắc.
Thứ nhất, bạn phải tham gia vào CT (viết tắt của Crypto Twitter). Chủ đề tham gia vào CT tớ nói khá nhiều nhưng chưa viết rõ thêm. CT nó không phải là một cái nhóm để mọi người tham gia. Nó là một tổ hợp rất nhiều các nhóm, rồi những tài khoản trên X, kết nối với nhau dựa trên mối quan hệ "follow" trên X và thuật toán giới thiệu nội dung của X. Trên X bạn có thể thấy một tài khoản đang được "follow" bởi ai. Nếu những người đang "follow" bạn là những nhân vật hoạt động trong CT thì bạn sẽ ở trong CT. Bạn căn bản phải đăng nội dung một cách nào đó để X giới thiệu bạn tới những người khác trong CT và họ thích nội dung của bạn và bấm "follow". Những người trong CT biết mình là tín hiệu nên thường họ sẽ không "follow" chéo cho bạn đâu. Tớ sẽ viết một bài khác đi sâu vào cái khái niệm social layer này.
Thứ hai, tớ nghĩ tất cả builder nên bắt đầu bằng việc viết một cái ví tài sản mã hoá để lưu ký, ngay cả chỉ một mình bạn dùng thôi cũng được. Nhưng sẽ có rất nhiều bài học cho bạn trong quá trình xây dựng mà bạn sẽ tiếp thu được, tạo dựng một cái nền để bạn xây dựng kỹ năng tiếp lên trên. Đặc biệt là bạn chỉ cần kỹ năng frontend thôi nên đỡ phải chịu gánh nặng trách nhiệm khi viết smart contract.
Thứ ba, thấm đẫm cái tư tưởng onchain hoá. Bạn nên bớt sử dụng backend nhất có thể. Dùng nhiều cách để chuyển logic đó lên onchain. Nó vừa giúp giao thức của bạn bền bỉ xuyên thời gian, vừa giúp cắt chi phí và trách nhiệm cho bạn. Do khi tớ tham gia rèn luyện nhiều bạn trong hackathon, các bạn hay suy nghĩ là cứ dùng backend cho tiện, nhưng nếu backend thì sẽ nhiều rủi ro ví dụ như bạn bị lộ key, hay chính bạn là người có ý đồ xấu. Thực tế đúng là không thể đem mọi thứ lên onchain nhưng bạn nên suy nghĩ hết các khả năng trước đã.
Thứ tư, có phương án bảo vệ bản thân của bạn khỏi các mối nguy tấn công của kẻ xấu trên môi trường mạng và ngoài xã hội. Nếu bạn bị hack thì có thể gây ảnh hưởng đến sản phẩm của bạn (bài học từ rất nhiều vụ án như Drift Protocol gần đây). Cẩn thận khi tuyển dụng, đừng quá tin tưởng con người, hãy suy nghĩ những phương án phòng thủ. Tớ sẽ bàn luận thêm nhiều về chủ đề này trong thời gian tới.
Thứ năm, trên Ethereum có nhiều phương án gọi vốn:
- gọi vòng “thiên thần” từ các nhân vật trong CT/các founder khác,
- gọi vòng seed từ các quỹ VC,
- gọi vốn cộng đồng (ICO)
- nhận tài trợ từ doanh nghiệp/tổ chức/public goods funding (thường cho một vài dự án mã nguồn mở)
- có thể thêm một số dạng khác Bạn nên cân nhắc là bạn muốn làm gì, tham khảo ý kiến của nhiều người, suy nghĩ kỹ. Khi bạn gọi vốn thì bạn phải chịu trách nhiệm với người góp vốn cho bạn. Nên hỏi bản thân là bạn đã sằn sàng gánh cái trách nhiệm đó chưa. Đừng vì cái hào quang founder gọi vốn triệu đô để mà bị dính vào scandal, tiếng xấu.
Thứ sáu, có một điểm bất lợi cho builder Việt Nam nếu mà tiếng Anh của bạn không tốt. Ngành này chạy bằng tiếng Anh, tất cả cuộc thảo luận quan trọng nhất cũng bằng tiếng Anh. Nếu khả năng tiếng Anh của bạn kém thì việc giao tiếp của bạn sẽ gặp khó khăn nhiều. Nếu bạn chỉ có nhu cầu phục vụ môi trường nội địa Việt Nam thì có thể bỏ qua phần này. Nhưng với xu hướng hiện tại của nghị định 5 thì tớ nghĩ khả năng phục vụ thị trường nội địa của bạn sẽ bị hạn chế nhiều. Còn nếu theo con đường VIFC thì bạn sẽ tập trung phục vụ tệp khách nước ngoài. Lúc đó không chỉ phần ngôn ngữ mà bạn còn phải hiểu văn hoá “nước ngoài” đây là gì. Có rất nhiều “nước ngoài”. Cụ thể là 194 nước ngoài Việt Nam. Bạn phải hiểu tệp khách hàng của bạn là ai và bạn sẽ làm gì để tiếp cận họ.
Thứ bảy, mình nhấn mạnh lại là bạn nên thực sự hiểu tệp khách hàng của bạn là ai. Không nên nhắm bừa bãi. Tất cả mọi chiến lược sẽ đi ra từ việc xác định đối tượng khách hàng. Nên né tất cả các thể loại “agency” trong thời gian đầu và tập trung vào tự làm. Bạn phải tiếp xúc khách hàng bạn mới hiểu họ muốn gì. Đừng nghe lời hứa ngọt ngào của các agency, KOL các kiểu bảo là sẽ đảm bảo nhiều khách nhưng phải trả một khoản cọc vài trăm triệu. Nên có những mối quan hệ hợp tác kinh doanh hợp lý hơn.
Thứ tám, ngành này rất phẳng. Bạn hoàn toàn có thể nhắn tin trực tiếp tới bất kỳ ai. Nhưng bạn phải có lý do hợp lý. Ví dụ có nhiều người hay nhắn mình lắm nhưng mà nếu nhắn quảng cáo thì sẽ bị lờ hoặc nếu spam tớ là ăn block thẳng tay. Dễ tiếp cận không có nghĩa là bạn tiếp cận bừa bãi. Hãy tôn trọng thời gian và công sức của họ. Suy nghĩ kỹ bạn cần gì, họ sẽ giúp bạn được thế nào, mối quan hệ này có lợi gì cho 2 bên, cân đối lợi ích.
Thứ chín, bạn phải thường xuyên dùng sản phẩm onchain, sản phẩm tài sản mã hoá thì mới hiểu được khách hàng muốn thực sự muốn gì. Bạn phải có kinh nghiệm và chính kiến của bản thân. Hồi trước tớ còn thấy là có rất nhiều người làm trong các công ty tài sản mã hoá còn chưa đụng vào sản phẩm của công ty hay sở hữu tài sản mã hoá. Vì thế, đừng dựa vào địa vị hay mấy thương hiệu lớn để đánh giá nhân sự. Nhiều người dở hơi, thiếu năng lực và kiến thức lắm, nên ý kiến của họ nhiều khi cũng chả đúng, hoặc ý kiến đó đã lỗi thời. Nhưng để bạn thấy được cái đó thì bạn phải từng trải, phải tự tay thọc vào mọi thứ để hiểu được cốt lõi vấn đề ở đâu. Có một câu cửa miệng của tớ là “Don’t trust, verify”.
Điểm cuối cùng, tớ hi vọng bạn giữ vững được đạo đức khi làm việc trong ngành này. Có rất nhiều thứ bạn có thể làm để “rug” (từ lóng ý chỉ lừa đảo) người dùng hoặc nhà đầu tư. Nhưng không có nghĩ là bạn nên làm. Hãy suy nghĩ con đường dài, lựa chọn bảo vệ uy tín và thương hiệu bản thân.
Chắc vậy thôi nhỉ. Hi vọng bài viết bổ ích cho mọi người. Mong các bạn góp ý thêm nếu mình có sai sót.