Có vụ drama PreStocks (một dự án cung cấp token pre-IPO) nhiều dấu hiệu lừa đảo trên X đang rầm rộ mấy ngày nay. Tớ có tìm hiểu và tổng hợp một bài này để cho mọi người hiểu là không phải cứ RWA là sang xịn mịn; dạng tài sản mã hoá này có tồn tại những rủi ro pháp lý mà một số dự án trong ngành đang lạm dụng để dụ dỗ nhà đầu tư.
PreStocks là một dự án "token-hoá" quyền sở hữu cổ phiếu pre-IPO (trước IPO). Tức là trước khi một công ty IPO và được giao dịch trên thị trường chứng khoán, dự án này sẽ đi tìm những nhà đầu tư/người sở hữu cổ phiếu nội bộ/IPO underwriter mà có sở hữu để mua, rồi sẽ biến số cổ phiếu đó thành token và đưa lên mạng lưới blockchain Solana để giao dịch. Gần đây có vụ IPO của SpaceX cực kỳ nhiều người quan tâm nên dự án đã "token-hoá" số cổ phiếu thu được của SpaceX lên thành token SPACEX.
Tuy nhiên sau khi SpaceX đã IPO thành công trên sàn chứng khoán thì nhà đầu tư mua token SPACEX của dự án PreStocks mới bắt đầu thấy vấn đề. Thứ nhất là giá của token SPACEX thụt kinh khủng xuống ~$114 (giá hiện tại) tức là đang rẻ hơn giá cổ phiếu SPCX trên sàn NASDAQ là 29%. Lý do là đội ngũ đăng 1 bài trên X (5 ngày trước SpaceX IPO) nói là người nắm giữ token SPACEX sẽ bị khoá 180 ngày, sau đó mới được cho đổi ra cổ phiếu SPCX thật. Nhưng mà thời gian đổi cực kỳ ngắn chỉ 3 tháng (hạn chót 27 tháng 3, 2027), nếu mà bạn không đổi thì bạn sẽ bị mất quyền. Điều khoản này xuất hiện đột ngột thay vì từ lúc token SPACEX được tạo ra và còn không được đăng trên trang web (chỉ trên mạng xã hội X), gây bất ngờ tới cho nhiều nhà đầu tư. Vì thế nhiều nhà đầu tư ngay lập tức bán token SPACEX của họ và vì thanh khoản của token này trên Solana bé nên giá tụt rất nhanh. Tới đây, nghe có vẻ lời vì bây giờ có ai thích rủi ro thì vào mua token SPACEX giá rẻ hơn giá cổ phiếu SPCX thật (quá hời), 180 ngày sau đổi qua cổ phiếu SPCX mà cổ phiếu SPCX vẫn quanh quẩn giá hiện tại thì quả là kèo đầu tư thơm phức.
Tuy nhiên hiện tại chưa có một bằng chứng nào từ PreStocks chứng minh là dự án đang thực sự sở hữu số lượng cổ phiếu SPCX thật (ở thời điểm viết bài). Tức là nhiều khi dự án này đang bịa ra thông tin là họ có nguồn mua cổ phiếu SPCX thật rồi dụ dỗ nhà đầu tư vào mua token SPACEX với lời hưá là cho phép đổi. Bất kỳ ai phản ánh vấn đề này trên mạng xã hội X thì dự án lập tức block thẳng tay thay vì đưa ra bằng chứng phản bác.
Điều đáng phê bình là có một nhân vật Seraphim thuộc Solana Foundation đã đăng bài khen ngợi dự án này. Khi một nhân sự Foundation lợi dụng tín nhiệm của bản thân để cổ vũ cho một dự án có dấu hiệu lừa đảo (mà dấu hiệu này đã tồn tại lâu rồi) thì tớ nghĩ đây không phải là điều tốt. Tớ thường xuyên cãi nhau với lũ solana maxi là hệ sinh thái solana thường xuyên cổ suý những thứ lừa đảo. Nhà đầu tư trên solana gặp đủ thứ các loại cạm bẫy từ những tay trong thân cận của các quỹ đầu tư, các cá mập và Solana Foundation để chiếm đoạt tài sản, gắn dưới mác "ủng hộ startup" và luôn luôn phủi tay trách nhiệm.
Hiện tại rất nhiều nhà đầu tư token SPACEX đều lỗ, mà khả năng nhận được cổ phiếu sau 180 ngày thì hên xui, nhiều khi dự án còn không tồn tại sau 6 tháng nữa ấy chứ. Lúc đó thì không biết ai sẽ xử lý yêu cầu chuyển đổi của nhà đầu tư. Nếu có nhà đầu tư người Mỹ thì họ có thể khởi kiện vì dấu hiệu lừa đảo chứng khoán, còn nhà đầu tư nước ngoài sẽ phải cực hơn rất nhiều. Đây cũng là lời cảnh báo của tớ về việc là không phải cứ RWA là xịn, RWA nó còn phụ thuộc rất nhiều vào cơ chế token hoá tài sản thực ở dưới và mức độ minh bạch thông tin của dự án. Nếu cơ chế token hoá tài sản thực ổn áp, luật pháp có thể bảo vệ bạn, nhưng khi xảy ra tranh chấp thì bạn vẫn sẽ tốn rất nhiều thời gian (có thể nhiều năm) và tiền bạc (chi phí luật sư và kiện tụng) để giải quyết.