Hiện tại tớ thấy có một số mô hình quản trị Tài Sản Mã Hoá nâng cao hiện tại như CLARITY Act có những điểm cực kỳ hợp lý phù hợp với mô hình sandbox trong IFC. Những bạn nào chưa theo dõi thì có thể xem video tớ trích dẫn trong phần bình luận.
Điểm quan trọng trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo của ngành Tài Sản Mã Hoá là việc phân định rõ mô hình công ty tài chính tập trung và mô hình giao thức tài chính phi tập trung. Tớ có một số suy nghĩ sau đây (chưa dám khẳng định là đề xuất):
- Nếu mô hình sản phẩm của công ty cần phải lưu ký tài sản của khách hàng; ở đây có nghĩa là khách hàng trao quyền kiểm soát cho công ty và công ty có yếu tố "nợ" khách hàng số tài sản mã hoá đã được ký gửi. Đây khác với bản chất ngân hàng, tớ đồng ý với quy định mới gần đây về việc tách biệt dòng tài sản trong kế toán để phân định rõ số tài sản mã hoá của khách hàng (phần "nợ"), không để sàn giao dịch lạm dụng chức quyền lấy tài sản mã hoá của người dùng để phục vụ mục đích riêng. Sàn giao dịch không có chức năng của ngân hàng mà chỉ là một trung gian giao dịch kết nối người bán và người mua, nên việc dùng tài sản mã hoá cho mục đích riêng như FTX là sai phạm.
- Nếu mô hình sản phẩm của công ty là giao thức hoạt động dựa trên smart contract, không lưu ký tài sản của khách hàng (vì smart contract là một thực thể khác), thì phải có đặc cách không cần tuân thủ những yêu cầu pháp lý liên quan đến công ty tài chính tập trung, nhưng vẫn phải có những ràng buộc về việc đảm bảo quyền lợi của khách hàng.
- Tớ còn nghĩ là nếu mô hình sản phẩm của công ty không lưu ký, tài sản mã hoá tồn tại trên smart contract, nhưng nếu mà công ty/người có khả năng rút tài sản ra ngoài mà không có sự đồng thuận của khách hàng thì đó vẫn là mô hình tài chính tập trung. Đây là điểm mù mờ trong DeFi khi tớ thấy nhiều giao thức lạm dụng những smart contract multisig để quản trị. Đặc biệt khả năng "nâng cấp" smart contract thông qua proxy cũng là một cái mà tớ phê bình, và cần phải có quy trình quản trị nâng cấp minh bạch và phân quyền, không để chỉ 1 người quyết định.
- Phân định rõ trách nhiệm giữa giao thức tồn tại ở dạng smart contract trên blockchain và giao diện tương tác với smart contract (ứng dụng). Smart contract có thể bị lạm dụng bởi kẻ xấu trên môi trường onchain, vì thế không thể truy tố lập trình viên khi có kẻ xấu lạm dụng smart contract, mà phải truy tố kẻ xấu. Đây là trường hợp điển hình của Tornado Cash khi Bộ Tư Pháp Mỹ truy tố Roman Storm vì khủng bố lạm dụng smart contract để rửa tiền, trong khi Tornado Cash được sử dụng để bảo toàn tính riêng tư của khách hàng. Việc truy tố Roman Storm nó giống như đi kiện công ty sản xuất dao nấu ăn vì có người dùng để gây án. Giao diện tương tác với smart contract cũng cần có đặc cách về việc đáp ứng những điều kiện pháp lý về tài chính tập trung vì những giao diện này hoạt động dựa vào code của smart contract chứ không có logic riêng.
- Phân định rõ Blockchain nào có đủ độ "phân quyền" (decentralized) để lựa chọn khung pháp lý phù hợp. Blockchain không có đủ độ "phân quyền" cần phải đáp ứng những yêu cầu pháp lý. Không thể đánh đồng một blockchain với gần 1 triệu validator như Ethereum với một chain có 4 validator như Tempo (hay một loạt các corpo chain khác khi một đội ngũ quản trị có thể toàn quyền thay đổi trạng thái tài sản của mạng lưới) hay những chain phải xin phép mới trở thành validator được.
- Ban quản trị IFC phải có phòng tham vấn bởi các chuyên gia có trình độ về mặt kỹ thuật cùng với việc thường xuyên tương tác với doanh nghiệp và nhân sự trong ngành, tiếp nhận ý kiến ở nhiều góc độ và thảo luận dung hoà lợi ích của các bên. Mình cũng mong việc này được thực hiện một cách công khai minh bạch trên một diễn đàn mở để mọi người đều có thể thấy được nội dung.
Tớ có nghĩ ngành tài sản mã hoá nên tập trung vào việc quản trị bằng code và người dùng nên từ chối sử dụng hoặc không đầu tư những sản phẩm không đảm bảo quyền lợi hoặc thiếu minh bạch. Tuy nhiên, hiện thực khá xa vời với ước mơ này nên chúng ta phải có những phương án khác.
Có thể sẽ có nhiều người đồng tình hoặc không đồng tình với tớ, các bạn có thể thoải mái bình luận ở dưới, nếu muốn phản biện thì nên có dẫn chứng. Mọi người hành xử văn minh nhé.