Gần đây trên X nảy lửa một cuộc tranh luận gay gắt giữa bên A là cộng đồng Ethereum và Solana (uh lâu lắm mới có điểm chung) với bên B là cái chain corpo Canton. Cuộc tranh luận xoay quanh những đặc điểm của một chain public (như Ethereum) và một chain permissioned (tạm dịch phải xin phép) như Canton. Canton yêu cầu tất cả đơn vị mong muốn làm validator phải đăng ký chờ duyệt từ Canton Foundation. Foundation có toàn quyền quyết định ai được xác minh giao dịch trên mạng lưới. Tuy vậy Canton thường xuyên tạc sự thật và quảng bá bản thân là một blockchain phi tập trung nhất.
Tại sao một public chain như Ethereum với độ phi tập trung cực kỳ cao có giá trị? Là vì khi bạn triển khai một smart contract/hệ thống onchain trên Ethereum, bạn có toàn quyền định nghĩa cách cái smart contract đó hoạt động, mạng lưới Ethereum sẽ đảm bảo là smart contract sẽ hoạt động đúng như bạn lập trình; bạn sẽ không phải lo là có một ai sẽ thay đổi quy luật này để chơi xấu bạn. Niềm tin của bạn đặt vào toán, vào cryptography (mật mã) thay vì đặt vào pháp lý. Pháp lý hữu dụng nhưng quy trình kiện cáo tốn thời gian, tốn tiền bạc, tốn công sức của nhiều người. Tại sao không tận dụng khả năng của blockchain để phòng ngừa sự cố ngay từ đầu. Đó là cái giá trị cốt lõi cực kỳ lớn của hệ thống public blockchain phi tập trung như Ethereum.
Giờ giả dụ có một đơn vị blockchain cung cấp giải pháp cho bạn. Bạn hãy đặt câu hỏi là liệu đơn vị blockchain này có quyền truy cập thay đổi hoàn toàn quy luật của hệ thống để chơi xỏ bạn hay không? Vì khi họ có quyền, chẳng hạn như bạn sử dụng giải pháp có hiệu quả đang phát triển ngon lành, địch thủ của bạn tác động vào đơn vị cung cấp giải pháp blockchain để đơn phương huỷ dịch vụ với bạn, đẩy bạn vào thế bị động. Đến lúc này thì bạn gọi luật sư để kiện cáo, nhưng tự nhiên sẽ dội thêm chi phí luật sư hầu toà, khách hàng của bạn có thể đang phàn nàn vì tự nhiên sản phẩm ngưng, bạn mất doanh thu (và có thể mất khả năng tài chính để theo đuổi vụ kiện). Trong kinh doanh hay gọi là “Rủi ro đối tác” ấy. Hoặc nhẹ nhàng hơn là đơn vị cung cấp giải pháp cung cấp cho bạn giá 10, thì cung cấp giải pháp cho đối thủ bạn giá 1. Đối thủ bạn có lợi thế và họ hạ giá hết mức để bạn văng khỏi cuộc chơi.
Quyền truy cập để thay đổi quy luật hệ thống blockchain có thể nằm trong việc có số validator nhỏ, hoặc các validator có mối quan hệ mật thiết với nhau (dễ cấu kết), hoặc các validator không tự dùng tài sản bản thân để cắm vào (stake) mà được hỗ trợ bởi foundation về số lượng token, hoặc hệ thống không có khả năng trừng phạt validator cấu kết sai phạm (không slash số token stake), v.v… Tất cả góp phần vào mức độ “Rủi ro đối tác”. Bạn thử nghĩ, nếu mà có những đơn vị có thể thay đổi blockchain theo ý muốn thì nó chả khác gì cái database bình thường, mà còn tệ hơn nữa vì còn có những yếu tố cryptographic (gây giảm hiệu suất nặng nề); chuyển qua chạy server trên AWS với API giống Ethereum RPC khoẻ re. Đó là tại sao vào 2026, chúng ta không ngồi so sánh số lượng giao dịch mỗi giây một cách ngây ngô vì mấy corpo chain với 4 validator, chung một chủ, đặt cạnh nhau trong một trung tâm dữ liệu, với thông số xịn tẹt ga, khác hoàn toàn, một triệu validator, không định danh, phân bổ trên toàn thế giới, chạy trong các máy tính với đủ loại thông số từ cao đến thấp. Chúng ta cũng thấy rất nhiều tổ chức tài chính lớn của thế giới như BlackRock và Ant Financial (thuộc 2 phe đối lập trong ván cờ chính trị thế giới) đã cùng lựa chọn Ethereum là nơi phát hành sản phẩm của họ. Họ hiểu được “Rủi to đối tác” và cả “Rủi ro chính trị” trong kinh doanh và họ thấy được Ethereum có thể giải bài toán đó. Mạng lưới Ethereum trung lập, đối xử với mọi người bình đẳng, không một ai có thể can thiệp, quyền lực phân tán toàn vẹn.